BEGIN:VCALENDAR
VERSION:2.0
PRODID:-//Instituti i Shëndetit Publik - ECPv4.6.14.1//NONSGML v1.0//EN
CALSCALE:GREGORIAN
METHOD:PUBLISH
X-WR-CALNAME:Instituti i Shëndetit Publik
X-ORIGINAL-URL:https://www.ishp.gov.al
X-WR-CALDESC:Events for Instituti i Shëndetit Publik
BEGIN:VEVENT
DTSTART;TZID=UTC+2:20160303T000000
DTEND;TZID=UTC+2:20160308T120000
DTSTAMP:20260614T173703
CREATED:20160302T052652Z
LAST-MODIFIED:20160302T052913Z
UID:2808-1456959600-1457434800@www.ishp.gov.al
SUMMARY:3 Mars 2016\,Dita Botërore e Anomalive Kongenitale
DESCRIPTION:ANOMALITË KONGENITALE \n3 Mars 2016 \nDITA BOTËRORE E ANOMALIVE KONGENITALE \n  \nDita Botërore e Anomalive Kongenitale u organizua për herë të parë më 3 mars të vitit 2015\, dhe ka si qëllim të rrisë informimin dhe ndërgjegjësimin për parandalimit defekteve të lindura dhe pakësimin e ndikimit të pasojave të tyre. \nPërmbledhje e fakteve kryesore \n\nËshtë vlerësuar se rreth 276 000 foshnja vdesin brenda 4 javëve të para të lindjes çdo vit\, në mbarë botën\, nga anomalitë kongenitale (ose të quajtura defektet e lindura).\n\n\nAnomalitë kongenitale prekin 1 në 33 të porsalindur duke rezultuar në rreth 3.2 milionë persona me aftësi të kufizuar çdo vit.\n\n\nAnomalitë kongenitale mund të rezultojnë në paaftësi afatgjata\, të cilat mund të kenë ndikime të rëndësishme te individët\, familjet\, sistemet e kujdesit shëndetësor dhe shoqëritë.\nNdër anomalitë e rënda të lindura më të shpeshta janë defektet e zemrës\, defektet e tubit neural dhe sindroma Down.\nEdhe pse anomalitë kongenitale mund të kenë origjinë gjenetike\, infektive\, ushqyese ose mjedisore\, shpesh është e vështirë të identifikohen shkaqet e sakta.\nDisa anomali kongenitale mund të parandalohen. Për shembull\, vaksinimi\, marrja e mjaftueshme e acidit folik ose jodit nëpërmjet fortifikimit të lëndëve ushqimore ose sigurimit të suplementëve\, dhe kujdesi i duhur para lindjes\, janë çelësat për parandalim.\n\nÇfarë janë anomalitë kongenitale  \nAnomalitë kongenitale janë të njohura edhe si defekte të lindura\, çrregullime të lindura ose keqformime kongenitale. Anomalitë kongenitale mund të përkufizohet si anomali strukturore ose funksionale (p.sh. çrregullime metabolike) që ndodhin gjatë jetës intrauterine dhe që mund të identifikohen para lindjes\, në lindje ose më vonë në jetë. \nAnomalitë kongenitale prekin shëndetin e fëmijëve dhe janë shkaqe të rëndësishme të vdekjes\, sëmundjeve kronike dhe paaftësisë së shkallëve të ndryshme të fëmijëve në shumë vende. \nTë gjitha vendet dhe popullatat e tyre janë të prekura nga anomalitë kongenitale\, por numri i tyre është veçanërisht i lartë në vendet me burime të ulëta dhe të mesme. \nDefektet e lindura kanë një impakt sinjifikant tek individët\, familjet e tyre\, shoqëria dhe sistemi i kujdesit shëndetesor. Një numër i konsiderueshëm i defekteve të lindura mund të parandalohen dhe trajtohen me sukses. Rol kyç në parandalimin e tyre luan marrja e acidit folik dhe jodit\, vaksinimi dhe kujdesi i duhur gjatë shtatzënisë. \n  \nCilat janë shkaqet dhe faktorët e rrezikut? \nEdhe pse aktualisht rreth 50% e të gjitha anomalive kongjenitale nuk mund të lidhen me një arsye të veçantë\, ka disa shkaqe të njohura apo faktorë rreziku. \nFaktorët socio-ekonomikë dhe demografikë \nEdhe pse të ardhurat e ulëta mund të jetë një përcaktues i tërthortë\, anomalitë kongenitale janë më të shpeshta në mesin e familjeve dhe vendeve me burime të kufizuara. Është vlerësuar se rreth 94% e anomalive kongenitale të rënda ndodhin në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme\, ku gratë shpesh nuk kanë qasje në ushqim të mjaftueshëm\, mund të kenë rritje të ekspozimit ndaj agjentëve apo faktorëve të tillë si infeksionet dhe alkoolit që nxisin apo rrisin incidencën e zhvillimit të anomalive para lindjes. Për më tepër\, mosha e avancuar e nënave rrit rrezikun e anomalive kromozomike\, duke përfshirë sindromën Down\, ndërkohë që mosha e re e nënës rrit rrezikun e disa anomalive të tjera kongenitale. \nFaktorët gjenetikë \nLidhja e gjakut (kur dy prindërit kanë lidhje gjaku) rrit prevalencën e anomalive të rralla kongenitale dhe gati dyfishon rrezikun për vdekje të fëmijëve\, për paaftësi intelektuale  dhe anomali të tjera në rrethin e kushërinjëve të parë. Disa komunitete të caktuara etnike kanë një prevalencë relativisht të lartë të mutacioneve të rralla gjenetike\, të cilat çojnë në një rrezik më të lartë për anomali kongenitale. \nInfeksionet \nInfeksionet e nënës si sifilizi dhe rubeola janë një shkak i rëndësishëm i anomalive kongenitale në vendet me të ardhura të ulëta dhe mesatare. \nUshqyerja e  nënës \nMungesa e jodit\, pamjaftueshmëria në folate\, obeziteti dhe diabeti janë të lidhura me disa anomali të lindura. Për shembull\, pamjaftueshmëria në folate rrit rrezikun e të paturit një fëmijë me një defekt të tubit neural. Gjithashtu\, marrja e tepruar e vitaminës A mund të ndikojë zhvillimin normal të një embrioni ose fetusi. \nFaktorët e mjedisit \nEkspozimi i nënës ndaj disa pesticideve dhe kimikateve\, ashtu si edhe ndaj disa medikamenteve të caktuara\, ndaj alkoolit\, duhanit\, drogave psikoaktive dhe rrezatimit gjatë periudhës së shtatzënisë\, mund të rrisë rrezikun e të paturit një fëmijë të prekur nga anomalitë kongenitale. Puna apo jetesa afër grumbullimit të mbeturinave apo shkrirjes së minieraleve\, mund të jetë gjithashtu një faktor rreziku\, veçanërisht në qoftë se nëna është e ekspozuar ndaj faktorëve të tjerë të rrezikut mjedisor apo mangësive ushqyese. \n  \nSi parandalohen? \nMasat parandaluese të shëndetit publik ulin frekuencën e disa anomalive kongjenitale. \nNë vitin 2010\, Asambleja Botërore e Shëndetësisë hartoi një raport dhe miratoi një rezolutë për defektet e lindura.  Raporti përshkruan komponentët themelore për krijimin e një programi kombëtar për kontrollin\, parandalimin dhe kujdesin për anomalitë kongenitale para dhe pas lindjes. Ai gjithashtu rekomandon prioritetet e komunitetin ndërkombëtar për krijimit dhe forcimit të këtyre programeve kombëtare. Rezoluta gjithashtu u kërkon shteteve anëtare\, përveç hapave të tjerë\, të rritin ndërgjegjësimin për rëndësinë e defekteve të lindjes. \nRezoluta u bën thirrje të gjitha shteteve anëtare të promovojnë parandalimin parësor dhe të përmirësojnë shëndetin e fëmijëve me anomali të lindura. \nParandalimi parësor i anomalive kongenitale përfshin: \n\npërmirësimin e dietës së grave gjatë viteve të jetës së tyre riprodhuese\, duke siguruar një dietë të mjaftueshme të pasur me vitamina\, minerale dhe acid folik në veçanti\, përmes suplementëve të përditshme nga goja ose fortifikimit të ushqimeve si mielli i grurit apo misrit me lëndë të tilla;\nmënjanimin ose kufizimin e substancave të dëmshme\, veçanërisht alkoolit;\nkontrollin e diabetit para dhe gjatë shtatzënisë\, përmes këshillimit\, menaxhimit të peshës\, dietës dhe administrimit të insulinës kur është e nevojshme;\nshmangien e ekspozimit mjedisor ndaj substancave të rrezikshme (p.sh. metalet e rënda\, pesticidet\, etj.) gjatë shtatzënisë;\nsigurimin se çdo ekspozim i grave shtatzëna me medikamente apo rrezatime mjekësore është i justifikuar\, bazuar në analizën e kujdesshme rrezik-përfitim shëndetësor;\npërmirësimin e mbulimit vaksinal\, sidomos kundër virusit të rubeolës\, për fëmijët dhe gratë. Rubeola mund të parandalohet me anë të vaksinimit gjatë fëmijërisë sipas kalendarit të vaksinimit. Vaksina e rubeolës mund të jepet të paktën 3 muaj përpara shtatzënisë për gratë që nuk janë vaksinuar dhe nuk kanë kaluar rubeolën në fëmijëri;\nrritjen dhe forcimin e edukimit të personelit shëndetësor dhe të tjerëve të përfshirë në promovimin për parandalimin e anomalive kongjenitale.\n\nSi zbulohen? \nKujdesi shëndetësor përpara dhe gjatë konceptimit përfshin praktikat themelore të kujdesit për shëndetin riprodhues\, si dhe depistimin e këshillimin gjenetik. \nSkrinimi/depistimi mund të kryhet gjatë 3 periudhave të listuara më poshtë. \n\nDepistimi para shtatzënisë mund të jenë i dobishëm për të identifikuar njerëzit në rrezik për sëmundje të veçanta ose në rrezik për përcjelljen e një çrregullimi te fëmijët e tyre. Depistimi përfshin marrjen e historisë familjare dhe depistimin për mbartësit e defektit\, dhe është veçanërisht e vlefshme në vendet ku martesa brenda një lidhje gjaku është e zakonshme.\nDepistimi rreth shtatzënisë: Karakteristikat e nënës mund të rrisin rrezikun\, prandaj rezultatet e depistimit duhet të përdoren për të ofruar kujdesin e duhur\, sipas rrezikut. Kjo mund të përfshijë ekzaminimin e moshave të reja apo të avancuara të nënave\, si dhe depistimin për përdorimin e alkoolit\, duhanit apo drogave të tjera psikoaktive. Ekzaminimi me ultratingujt mund të përdoret për depsitimin për sindromën Down gjatë tremujorit të parë\, si dhe për anomali të rënda të fetusit gjatë tremujorit të dytë. Teste shtesë dhe amniocenteza (analiza e lëngut amniotik) mund të ndihmojnë në zbulimin e defekteve të tubit neural dhe anomalive kromozomale gjatë tremujorit të parë dhe të dytë.\nDepistimi neonatal/pas lindjes përfshin ekzaminimin klinik dhe ekzaminime për sëmundjet e gjakut\, të metabolizmit dhe hormonale. Kontrolli për shurdhim dhe defekte të zemrës\, si dhe zbulimi i hershëm i anomalive kongenitale\, mund të lehtësojë trajtimet që shpëtojnë jetën dhe parandalojnë përparimin e disa prej aftësive të kufizuara fizike\, intelektuale\, të shikimit apo të dëgjimit. Në disa vende\, foshnjat kontrollohen në mënyrë rutinë për anomalitë e tiroides ose gjendrave mbiveshkore para se të dalin nga shtëpia e lindjes.\n\nSi trajtohen? \nDisa nga anomalitë e lindura mund të korrigjohen me kirurgji. Trajtimi i hershëm mund të bëhet për fëmijët me probleme funksionale si talasemi\, hypothyroidizëm kongenital\, etj.  \nSituata e defekteve të lindura në Shqipëri \nNë Shqipëri\, defektet e lindura prekin rreth 14-15 foshnja në 1000 lindje të gjalla\, sipas të dhënave të mbledhura nga sistemi i survejancës së defekteve të lindura. Defektet e lindura më të zakonshme në vendin tonë prekin sistemin kardiovaskular\, muskuloskeletik\, gastrointestinal (duke përfshirë kavitetin e gojës)\, atë genital\, dhe sistemin nervor. Sipas këtyre të dhënave\, rreth 60% e foshnjave me defekte të lindura banojnë në zonat rurale\, ku 70% të rasteve e zenë meshkujt. \n  \n
URL:https://www.ishp.gov.al/event/3-mars-2016dita-boterore-e-anomalive-kongenitale/
LOCATION:Adresa:\, Tirane\, Albania
ATTACH;FMTTYPE=image/jpeg:https://www.ishp.gov.al/wp-content/uploads/2016/03/0-Poster.jpg
END:VEVENT
BEGIN:VEVENT
DTSTART;TZID=UTC+2:20160303T000000
DTEND;TZID=UTC+2:20160308T170000
DTSTAMP:20260614T173703
CREATED:20160302T053804Z
LAST-MODIFIED:20160302T072137Z
UID:2810-1456959600-1457452800@www.ishp.gov.al
SUMMARY:3 Mars 2016\, Dita Botёrore e Dёgjimit
DESCRIPTION:3 Mars 2016\nDita Botёrore e Dёgjimit\nDita Botёrore e Dёgjimit organizohet çdo vit nё 3 mars nё shumë vende tё botёs\, dhe ka si qёllim rritjen e ndёrgjegjёsimit dhe promovimin e shёndetit tё dёgjimit. Çdo vit trajtohet një çështje e caktuar. Për vitin 2016 në fokus janë fëmijët. \nHumbja e dёgjimit gjatё fёmijёrisё \nKjo temё synon tё tёrheqё vёmendjen nё faktin se pjesa mё e madhe e shkaqeve tё humbjes sё dёgjimit te fёmijёt\, mund tё parandalohen. Nga identifikimi i hershёm dhe ndёrhyrjet nё kohё\, personat me humbje tё dёgjimit mund tё kenë shumë pёrfitime në cilësinë e jetës. Kjo ditё synon tё rrisё ndёrgjegjёsimin jo vetëm të popullatës së përgjithshme por edhe të politikëbërësve për hartimin e strategjive efektive\, të cilat do të ndikojnë në uljen e prevalencës së rasteve me humbje të dëgjimit\, si dhe në impaktin qё humbja e dёgjimit ka në cilësinë e jetës. \nFakte \n\n360 milionë njerёz nё mbarё botёn kanё humbje tё dёgjimit\, prej tё cilёve 32 milionë janё fёmijё\, qё nё 50 % tё rasteve mund tё parandalohet.\nHumbja e dёgjimit mund tё rezultojё nga shkaqe gjenetike\, komplikacione gjatё lindjes\, disa sёmundje infektive\, infeksione kronike tё veshit\, pёrdorimi i disa mjekimeve specifike\, si dhe ekspozimi nё njё ambient tё zhurmshёm.\nRreth 50% e gjithё rasteve me humbje tё dёgjimit mund tё shmangen nёpёrmjet parandalimit parësor.\nNjerëzit me humbjen e dëgjimit mund të përfitojnë nga aparatet e dëgjimit\, implantet kokleare dhe pajisje të tjera ndihmëse\, ilustrimi\, gjuha e shenjave dhe forma të tjera të mbështetjes sociale.\n\n  \nShkaqet e humbjes sё dёgjimit dhe të shurdhёsisё \nShkaqet e humbjes sё dёgjimit mund tё ndahen nё shkaqe tё lindura dhe tё fituara. \nShkaqe tё lindura \nShkaqet e lindura çojnё nё humbje tё dёgjimit qё nё lindje. Ato mund tё jenё gjenetike ose si pasojё e komplikacioneve që nëna mund të ketë gjatë shtatzënisё dhe lindjes\, të tilla si: \n\nInfeksionet gjatё shtatzënisё si rubeola dhe sifilizi.\nLindja me peshё tё vogёl.\nAsfiksia nё lindje.\nPёrdorimi gjatё shtatzënisё i disa medikamenteve tё ndaluara si aminoglukosidet\, citostatikёt\, preparatet kundёr malarjas dhe diuretikёt.\nIkteri i shprehur (verdhёza) nё periudhёn neonatale\, e cila mund tё dёmtojё nervin e dёgjimit nё njё tё porsalindur.\n\nShkaqe tё fituara \nSi shkaqe të fituara të cilat mund të çojnë në humbje të dëgjimit mund të përmendim: \n\nSёmundjet infektive si meningiti\, fruthi dhe parotiti (shytat).\nInfeksionet kronike tё veshit ( otitis media me efusion).\nPёrdorimi i disa antibiotikëve dhe barnave antimalarike.\nDёmtimet traumatike tё kokёs dhe veshit.\nZhurmat ekstreme\, pёrfshirё zhurmat nё ambientin e punёs nga makineritё apo shpёrthimet\, zhurmat nё\nambientet ku jetojmё dhe frekuentojmë ( bare\, klube nate etj.).\nBllokimi i kanalit tё veshit me dyll apo me trupa tё huaj.\n\nTe fёmijёt\, otiti media kronik mbetet shkaku kryesor i humbjes sё dёgjimit. \nImpakti qё ka humbja e dёgjimit tek individi \nNjё nga ndikimet kryesore qё humbja e dёgjimit ka tek individi ёshtё paaftёsia komunikuese me tё tjerёt. Te fёmijёt me shurdhёsi\, zhvillimi i tё folurit ёshtё i vonuar. \nHumbja e dёgjimit dhe sёmundjet e veshit\, tё tilla si otiti media\, kanё efekte negative nё performancёn e fëmijëve nё shkollё. \nImpakti social dhe emocional \nHumbja e dёgjimit çon nё kufizim tё aksesit pёr shumё shёrbime. Gjithashtu\, pёrjashtimi nga komuniteti ka njё ndikim domethënës nё jetёn e pёrditshme duke krijuar ndjenjёn e vetmisё\, izolimit dhe nёnshtrimit\, veçanёrisht tek individёt e rritur. \nNёse njё fëmije me shurdhёsi të lindur nuk i jepet mundёsia tё mёsojё gjuhёn e shenjave qё në fëmijëri\,  ai/ajo do tё ndihet i pёrjashtuar nga ndёrveprimet sociale. \nImpakti ekonomik \nNё vendet nё zhvillim\, fёmijёt me humbje tё dёgjimit rrallё ndjekin shkollёn. Tё rriturit me humbje tё dёgjimit kanё njё shkallё tё lartё papunёsie\, duke patur njё kosto tё lartё pёr individin\, familjen dhe shoqёrinё. \nParandalimi \nRreth 50 % e rasteve me humbje tё dёgjimit mund tё parandalohen. Strategjitë efektive që ndihmojnë në parandalimin e humbjes së dëgjimit janë: \n\nVaksinimi i fёmijёve ndaj sёmundjeve tё fёmijёrisё si fruthi\, rubeola\, meningiti dhe parotiti.\nVaksinimi i vajzave adoleshente dhe nё moshёn riprodhuese ndaj rubeolёs\, pёrpara shtatzënisё.\nTestet depistuese pёr sifilizin dhe sёmundje tё tjera infektive gjatё shtatzënisё.\nPёrmirёsimi i kujdesit ante dhe perinatal\, duke pёrfshirё praktika tё testit tё dёgjimit qё nё lindje.\nDiagnostikimi i hershёm i fёmijёve me otit media\, dhe marrja e trajtimit të duhur pёr kёtё diagnozё.\nShmangia e pёrdorimit tё disa medikamenteve qё shkaktojnё humbje tё dёgjimit\, me pёrjashtim tё rasteve tё dhёna nga specialisti i cili monitoron gjendjen dhe ecurinё e mjekimit.\nReferimi i hershёm i foshnjave me rrezik tё lartё pёr shurdhёsi te specialisti. Foshnjat me rrezik tё lartё janë ato qё kanё nё historinё familjare raste me shurdhёsi\, kanë lindur me peshё tё vogёl\, me asfiksi nё lindje\, ikter ose meningit.\nReduktimi i ekspozimit ndaj zhurmave tё larta nёpёrmjet rritjes sё ndёrgjegjёsimit ndaj këtyre rreziqeve\, forcimi i legjislacionit lidhur me emetimin e zhurmave tё forta dhe kushtet nё vendin e punёs\, inkurajimi dhe nxitja e individёve pёr tё pёrdorur pajisje mbrojtёse pёr zhurmat si tapa veshёsh apo kufje qё i reduktojnё zhurmat etj.\n\n  \n  \n  \n  \n  \n
URL:https://www.ishp.gov.al/event/3-mars-2016-dita-bot%d1%91rore-e-d%d1%91gjimit/
LOCATION:Adresa:\, Tirane\, Albania
ATTACH;FMTTYPE=image/jpeg:https://www.ishp.gov.al/wp-content/uploads/2016/03/Poster-1.jpg
END:VEVENT
END:VCALENDAR